Jak rozpoznać oszustwo - fałszywe wiadomości, telefony i reklamy
Najczęstsze oszustwa nie polegają na włamaniu do komputera, lecz na nakłonieniu nas do samodzielnego podania danych, kodu albo wykonania przelewu. Przestępcy podszywają się pod banki, firmy kurierskie, dostawców energii, urzędy, policję, a nawet członków rodziny. Działają szybko i wywierają presję.
Fałszywe wiadomości SMS i wiadomości elektroniczne
Typowe przykłady to wiadomości o konieczności dopłaty kilku złotych do przesyłki, zaległym rachunku za prąd grożącym odłączeniem, zablokowanym koncie bankowym, nieopłaconym mandacie czy wygranej w konkursie. Zawierają odnośnik do strony, która wygląda jak prawdziwa, ale służy do wyłudzenia danych logowania lub danych karty.
Sygnały ostrzegawcze:
• pośpiech i groźba („w ciągu 24 godzin”, „inaczej konto zostanie zablokowane”),
• prośba o kliknięcie w odnośnik, zalogowanie się, podanie danych karty lub kodu BLIK,
• drobna kwota do zapłaty, która ma uśpić czujność,
• nietypowy adres strony, literówki, dziwne znaki w nazwie nadawcy.
Fałszywe telefony
Oszust może zadzwonić jako „pracownik działu bezpieczeństwa banku”, „policjant prowadzący sprawę” albo „wnuczek w tarapatach”. Często informuje, że pieniądze są zagrożone i trzeba je „przenieść na bezpieczne konto”, wypłacić lub zainstalować program, który „pomoże zabezpieczyć komputer”. Numer wyświetlany na telefonie może być podrobiony i wyglądać jak prawdziwy numer banku lub policji.
Zasada jest prosta: rozłącz się i sam zadzwoń na numer podany na karcie płatniczej, na stronie banku albo do członka rodziny. Bank i policja nigdy nie proszą o przelew na „bezpieczne konto”, przekazanie pieniędzy kurierowi ani instalowanie programów do zdalnej obsługi komputera.
Fałszywe inwestycje i reklamy
W internecie pojawiają się reklamy z wizerunkiem znanych osób, obiecujące szybki i pewny zysk z inwestycji w akcje, kryptowaluty czy „rządowe programy”. Po zostawieniu numeru telefonu dzwoni „doradca”, który namawia do wpłat i instalowania programów. Pewny, wysoki zysk bez ryzyka nie istnieje. Każda taka propozycja to sygnał alarmowy.
Co zrobić z podejrzaną wiadomością
• Nie klikaj w odnośnik i nie odpowiadaj na wiadomość.
• Podejrzany SMS przekaż na numer 8080. Trafi do CERT Polska, który blokuje niebezpieczne strony.
• Podejrzaną wiadomość elektroniczną lub stronę zgłoś przez formularz na stronie incydent.cert.pl.
• Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z instytucją samodzielnie, używając numeru lub adresu ze znanego Ci źródła.
Co zrobić, jeśli dane zostały już podane
1. Natychmiast zadzwoń do swojego banku i zablokuj kartę lub dostęp do konta.
2. Zmień hasła do konta bankowego i poczty elektronicznej.
3. Zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel, przez internet lub w Urzędzie Gminy.
4. Zgłoś sprawę na policję, dzwoniąc pod numer 112 lub udając się do najbliższej jednostki.
5. Zgłoś zdarzenie do CERT Polska przez stronę incydent.cert.pl.
Liczy się czas. Im szybciej zareagujesz, tym większa szansa na zatrzymanie pieniędzy.
Materiał opracowany w ramach projektu „Cyberbezpieczna gmina Opinogóra Górna” realizowanego w ramach projektu grantowego „Cyberbezpieczny Samorząd”, finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027.
